Struikelstenen

25-11-2019

Je ziet ze tegenwoordig in steeds meer steden en dorpen: struikelstenen, ofwel Stolpersteine, zoals de Duitse kunstenaar Gunter Demnig ze heeft genoemd. Een klein, glimmend, vierkant steentje in het voetpad. Klein, maar met een groot verhaal. Elk steentje bergt het verhaal van een slachtoffer van het nationaal socialisme tijdens de Tweede Wereldoorlog. De steentjes worden gelegd voor Joden, Sinti en Roma, verzetsmensen, politieke gevangenen, dienstweigeraars, thuislozen, prostituees en alle andere mensen die vervolgd werden om hun geaardheid, geloof, huidskleur, handicap of situatie. Er zijn ook stenen geplaatst voor overlevenden. Zo is er in Amsterdam een steen geplaatst voor iemand die Auschwitz overleefde, naast de stenen van haar ouders, om een familie weer compleet te maken.

Het idee

In 1991 markeerde Gunter Demnig met witte verf de route die duizend Sinti en Roma vijftig jaar eerder hadden afgelegd toen zij gedeporteerd werden. Nadat de verf vervaagde, maakte hij het kunstwerk permanent door messing platen in de grond te leggen. Toen een oudere vrouw hem tijdens het inleggen prijsde voor zijn werk, maar zich tegelijkertijd afvroeg of er wel zigeuners in haar wijk hadden gewoond, werd het idee geboren. Veel mensen hadden geen idee wie er vroeger in hun wijk of huis hadden gewoond, verhalen waren verdwenen, herinneringen vervaagd.

De eerste steen werd gelegd in 1992 voor het Raadhuis van Keulen, hierop stond het bevel van Heinrich Himmler om duizend Sinti en Roma te deporteren. De eerste echte Stolperstein werd in 1995, toen nog zonder toestemming, geplaatst in Keulen. Inmiddels zijn er vele stenen bijgekomen.

De eerste steen in Nederland werd echter pas jaren later, in november 2007, geplaatst in Borne. Gunter heeft bijna elke Stolperstein zelf geplaatst. Op 23 oktober 2018 werd de 70.000e steen geplaatst in Frankfurt.

Een steentje in de stoep

Een struikelsteen is een steen van ongeveer tien bij tien centimeter en is bedekt met een met de hand gemaakt messing plaatje waarin naam, geboorte- en overlijdensgegevens zijn gestanst. Je vindt de stenen in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer, maar soms ook voor scholen, universiteiten, synagogen of plaatsen waar mensen hebben gewerkt. Op deze manier heeft ieder slachtoffer zijn of haar eigen monument. De nationaal socialisten gaven mensen een nummer en wilden hun herinnering uitwissen. Door elke persoon een eigen steen te geven, wil Gunter dit proces omdraaien. Het motto van Gunter Demnig is dan ook: ”een mens is pas vergeten als zijn of haar naam vergeten is”.

Naast struikelstenen worden er ook af en toe zogenaamde struikeldrempels geplaatst, die bijna een meter lang zijn. Deze herdenken hele groepen mensen, zoals er in de Folkingestraat (nr. 34) in Groningen een drempel ligt voor de hele familie van Gelder.

Struikelstenen in Midden-Groningen

Ook in Midden-Groningen zijn op verschillende plekken struikelstenen geplaatst. In juli 2013 werden in de voormalige gemeente Slochteren een aantal stenen gelegd in Scharmer (Borgweg 98), Woudbloem (Woudbloemlaan 24 en Scharmer AE 17) en Froombosch (Eerste Muggenbeeklaan 6). De mannen waarvoor de stenen zijn geplaatst werden in 1943 vermoord als een reactie op de aprilstaking. In diezelfde maand werd er ook een steen gelegd in Sappemeer aan de Kleinemeersterstraat 12.

In april 2014 worden in Muntendam stenen geplaatst aan de Kerkstraat 6, 65-71d, 77, 79 en 105.

In augustus 2017 zijn Noord- en Zuidbroek aan de beurt. In Noordbroek worden er stenen gelegd aan de Hoofdstraat 31 en 57, Scheemderstraat 7, Scheemderweg 23 en 31, Oosterstraat 12 en Zuiderstraat 42. In Zuidbroek is dit aan de Torenstraat 1, Klaas Woltjerweg 9 en Heiligelaan 1.

In mei 2019 werd er door verschillende politieke partijen een motie ingediend voor meer struikelstenen in Midden-Groningen. Het college stemde hiermee in. Wanneer en of de stenen er ook echt zullen komen is voor zover niet bekend.

P1040167     P1040190
Struikelstenen in Muntendam

Lijst van struikelstenen in Midden-Groningen (laatste update november 2019)

Sappemeer

  • Kleinemeersterstraat 12: Obbe Leininga

Noordbroek

  • Hoofdstraat 31: Izaäk van der Laan, Hillechina Rosina van der Laan-van Hoorn, Jozef van der Laan
  • Hoofdstraat 57: Salomon van der Hak, Hanna van der Hak-van Geuns, Beela van Geuns, Simeon van der Hak
  • Scheemderstraat 7: Mozes Wolf, Sophia Wolf-Falke, Wilhelmina Wolf
  • Scheemderweg 23: Heiman van der Hak, Hermina van der Hak, Sara van der Hak-Levie
  • Scheemderweg 31: Daniël Dalsheim - Oosterstraat 12: Izaäk Wolf, Elizabeth Wolf-Fuldauer, Nathan Abraham Wolf, Frouke Johanna Wolf
  • Zuiderstraat 42: Oscar Dalsheim, Daniël Dalsheim, Max Dalsheim

Zuidbroek

  • Torenstraat 1: Freerk Wolf, Johanna Sophia Wolf-Colthof, Jozef Benjamin Wolf, Benjamin Wolf
  • Klaas Woltjerweg 9: Salomon Miechel Boomstra, Jansje Boomstra-van der Wijk, Komprecht Lion Boomstra

Muntendam

  • Kerkstraat 6: Elimelech Eleazer Broekema, Saartje Amelia Broekema, Marcus Broekema
  • Kerkstraat 65-71d: Filippus Valk, Izak Valk, Rebekka Valk, Roosje Valk
  • Kerkstraat 77: Jacob Schrijver
  • Kerkstraat 79: Rebekka Levitus, Jetta Levitus
  • Kerkstraat 105: Efina Schrijver-Stoppelman, Jacob Schrijver

Scharmer

  • Borgweg 98: Hermanus Kleefman

Woudbloem

  • Woudbloemlaan 24: Eisso Kleefman 
  • Scharmer AE 17: Egbert Thoma

Froombosch

  • Eerste Muggenbeeklaan 6: Paulinus Nieuwold

 

Heeft u aanvullingen op deze lijst, neem dan even contact met ons op.