Struikelstenen in Midden-Groningen op de kaart

Je ziet ze tegenwoordig in steeds meer steden en dorpen: struikelstenen. Ookwel Stolpersteine, zoals de Duitse kunstenaar Gunter Demnig ze heeft genoemd. Een klein, glimmend, vierkant steentje in het voetpad. Klein, maar met een groot verhaal. Elk steentje vertelt het verhaal van een slachtoffer van het nationaal socialisme tijdens de Tweede Wereldoorlog. De steentjes worden gelegd voor Joden, Sinti en Roma, verzetsmensen, politieke gevangenen, dienstweigeraars, thuislozen, prostituees en alle andere mensen die vervolgd werden om hun geaardheid, geloof, huidskleur, handicap of situatie.
Er zijn ook stenen geplaatst voor overlevenden. Zo is er in Amsterdam een steen geplaatst voor iemand die Auschwitz overleefde. De steen ligt naast de stenen van haar ouders, om de familie weer compleet te maken

Struikelstenen op de kaart

Op 4 mei is de website (storymap) van de Herdenkingsstenen in Midden-Groningen gelanceerd door burgemeester Adriaan Hoogendoorn en voorzitter Koos van der Span, van de Stichting Herdenkingsstenen Midden-Groningen. Via de storymap, die via deze link te bekijken is, kunnen bezoekers de zogenaamde struikelstenen ofwel Stolpersteine bekijken via geografische kaarten en de geschiedenis erover lezen.

Elk symbool op de kaart geeft de locatie aan van één of meer struikelstenen. Door op het symbool te klikken worden de namen van de slachtoffers aangegeven met een korte samenvatting van de omstandigheden waaronder ze zijn overleden.

Het idee

In 1991 markeerde Gunter Demnig met witte verf de route die duizend Sinti en Roma vijftig jaar eerder hadden afgelegd toen zij gedeporteerd werden. Nadat de verf vervaagde, maakte hij het kunstwerk permanent door messing platen in de grond te leggen. Het idee werd geboren toen een oudere vrouw hem tijdens het inleggen prijsde voor zijn werk. Tegelijkertijd vroeg zij zich af of er wel zigeuners in haar wijk hadden gewoond. Veel mensen hebben geen idee wie er vroeger in hun wijk of huis woonden. Verhalen zijn verdwenen, herinneringen vervaagd.

De eerste steen werd gelegd in 1992 voor het Raadhuis van Keulen. Hierop stond het bevel van Heinrich Himmler om duizend Sinti en Roma te deporteren. De eerste echte Stolperstein werd in 1995 geplaatst in Keulen. Toen nog zonder toestemming. Inmiddels zijn er veel stenen bijgekomen.

De eerste steen in Nederland werd pas jaren later, in november 2007, geplaatst in Borne. Gunter heeft bijna elke Stolperstein zelf geplaatst. Op 23 oktober 2018 werd de 70.000e steen geplaatst in Frankfurt.

Een steentje in de stoep

Een struikelsteen is een steen van ongeveer tien bij tien centimeter. Hij is bedekt met een met de hand gemaakt messing plaatje waarin naam, geboorte- en overlijdensgegevens zijn gestanst. Je vindt de stenen vaak in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer. Soms vind je ze ook voor scholen, universiteiten, synagogen of plaatsen waar mensen hebben gewerkt. Op deze manier heeft ieder slachtoffer zijn of haar eigen monument. De nationaal socialisten gaven mensen een nummer en wilden hun herinnering uitwissen. Door elke persoon een eigen steen te geven, wil Gunter dit proces omdraaien. Het motto van Gunter Demnig is dan ook: ”een mens is pas vergeten als zijn of haar naam vergeten is”.

Naast struikelstenen worden er ook af en toe zogenaamde struikeldrempels geplaatst. Deze zijn bijna een meter lang. Ze herdenken hele groepen mensen. Zo ligt er in de Folkingestraat (nr. 34) in Groningen een drempel voor de familie van Gelder.

Struikelstenen in Midden-Groningen

Ook in Midden-Groningen zijn op verschillende plekken struikelstenen geplaatst. Op dit moment liggen er 45 stenen verspreid door onze gemeente. In juli 2013 werden in de voormalige gemeente Slochteren een aantal stenen gelegd. Zo vind je nu stenen in Scharmer, Woudbloem en Froombosch. De mannen waarvoor de stenen zijn geplaatst werden in 1943 vermoord als een reactie op de aprilstaking. In diezelfde maand werd er ook een steen gelegd in Sappemeer. In april 2014 worden in Muntendam een aantal stenen geplaatst aan de Kerkstraat. Ruim drie jaar later zijn ook Noord- en Zuidbroek aan de beurt. In augustus 2017 worden er in Noordbroek stenen gelegd aan de Hoofdstraat, Scheemderstraat, Scheemderweg, Oosterstraat en Zuiderstraat. In Zuidbroek is dit aan de Torenstraat, Klaas Woltjerweg en Heiligelaan.

In mei 2019 werd er door verschillende politieke partijen een verzoek ingediend voor meer struikelstenen in Midden-Groningen. Het college stemde hiermee in. 

Niet zo lang geleden werd de stichting Herdenkingsstenen Midden-Groningen opgericht. De stichting doet onderzoek naar ontbrekende namen van omgekomen verzetsstrijders en Joodse inwoners uit de gemeente Midden-Groningen. Na een eerste inventarisatie blijkt dat er nog maar liefst 164 struikelstenen toegevoegd moeten worden. De stichting gaat de komende tijd aan de slag met het historisch onderzoek om de namen en de verblijfplaatsen van de omgebrachte Joodse inwoners en oorlogsslachtoffers in onze gemeente te verifiëren.


 Straat in Muntendam met struikelstenen in de stoep voor de huizen.  Steentjes van dichtbij gezien waarin de namen en informatie over de familie Valk te zien zijn.Struikelstenen in Muntendam

Lijst van struikelstenen in Midden-Groningen (laatste update november 2019)

Klik op de onderstaande plaatsen om per plaats meer informatie over de struikelstenen te bekijken.

Hier onder zijn de locaties met bewoners nogmaals kort op een rijtje gezet.

Sappemeer

  • Kleinemeersterstraat 12: Obbe Leininga

Noordbroek

  • Hoofdstraat 31: Izaäk van der Laan, Hillechina Rosina van der Laan-van Hoorn, Jozef van der Laan
  • Hoofdstraat 57: Salomon van der Hak, Hanna van der Hak-van Geuns, Beela van Geuns, Simeon van der Hak
  • Scheemderstraat 7: Mozes Wolf, Sophia Wolf-Falke, Wilhelmina Wolf
  • Scheemderweg 23: Heiman van der Hak, Hermina van der Hak, Sara van der Hak-Levie
  • Scheemderweg 31: Daniël Dalsheim - Oosterstraat 12: Izaäk Wolf, Elizabeth Wolf-Fuldauer, Nathan Abraham Wolf, Frouke Johanna Wolf
  • Zuiderstraat 42: Oscar Dalsheim, Daniël Dalsheim, Max Dalsheim

Zuidbroek

  • Torenstraat 1: Freerk Wolf, Johanna Sophia Wolf-Colthof, Jozef Benjamin Wolf, Benjamin Wolf
  • Klaas Woltjerweg 9: Salomon Miechel Boomstra, Jansje Boomstra-van der Wijk, Komprecht Lion Boomstra

Muntendam

  • Kerkstraat 6: Elimelech Eleazer Broekema, Saartje Amelia Broekema, Marcus Broekema
  • Kerkstraat 65-71d: Filippus Valk, Izak Valk, Rebekka Valk, Roosje Valk
  • Kerkstraat 77: Jacob Schrijver
  • Kerkstraat 79: Rebekka Levitus, Jetta Levitus
  • Kerkstraat 105: Efina Schrijver-Stoppelman, Jacob Schrijver

Scharmer

  • Borgweg 98: Hermanus Kleefman

Woudbloem

  • Woudbloemlaan 24: Eisso Kleefman 
  • Scharmer AE 17: Egbert Thoma

Froombosch

  • Eerste Muggenbeeklaan 6: Paulinus Nieuwold

Heeft u aanvullingen op deze lijst, neem dan even Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. met ons op.

 

Publicatiedatum: 29-04-2021
Auteur: Rachel Hiemstra

Bronnen: