Instituut Hommes: van avondopleiding tot befaamd instituut

Het ontstaan

In 1904 start Jans Hommes, onderwijzer, een kleine avondopleiding voor het vergelijkend examen landmeter. Twee jaar later, in 1906, is het aantal cursisten zo enorm gestegen, dat Hommes de grondslag legt voor een instituut, dat tevens huizing biedt aan leerlingen. Het internaat is gevestigd aan de Noorderstraat te Sappemeer. In 1909 krijgt het de naam ‘Instituut Hommes’.


 8c0793c3 77d8 c8b2 afa4 68796ab4598d Pand aan de Noorderstraat, later nr. 202. 1906-1910.

Van alle markten thuis

Het instituut bood talloze ontplooiings- en examenmogelijkheden aan. Je kon er bijvoorbeeld studeren voor opzichter bij de Post en Telegrafie en voor ambtenaar bij de belastingen. Leerlingen kwamen van heinde en verre. Met het plan voor de oprichting van een vaktekenschool was Hommes toe aan nieuwe huisvesting. Men zocht een nieuwe locatie. Dit werd een royaal gebouw aan de Parallelweg, dat men in 1911 betrok. Nu werd het zelfs mogelijk om een vijfjarige HBS aan het instituut te verbinden.


 dc0b18de 040e 4566 1285 eb2eba714f05  77c3c784 3cff 9ba2 f30e 8f15155b8d98 Afbeelding 1: pand aan de parallelweg 9-11, 1925
 Afbeelding 2: De directeurskamer, 1911-1920

Moeder van het gezin

Ook mevrouw Hommes-Boon, echtgenote van Jans Hommes, was onderdeel van het succes. Staande aan de voet van een groot mannenbolwerk heeft zij een niet te onderschatten aandeel gehad in de op- en uitbouw van het instituut. Als hoofd huishoudelijke dienst stond zij tevens bekend als ‘ de moeder van het gezin’, die de kinderen een goede verzorging en liefde gaf. Ze leverde een belangrijke bijdrage in de opvoeding van de ‘tuten', zoals de leerlingen ook wel genoemd werden. Op zondag had zij in haar huiskamer een wekelijks koffie-uurtje met de leerlingen.


 641eda74 655d baff d6e1 1acfa5e16c48  2b66bb27 9aff b10f 955c ba708daae4e5 Afbeelding 1: Portret van onbekende persoon, mevrouw Hommes-Boon en Jans Hommes, 1935-1940.
 Afbeelding 2: De eetzaal, 1911-1920.

Tuten en boeren

Toen Hommes in 1917 werd benoemd tot Rijksinspecteur, verliet hij Hoogezand. De bekendheid van het instituut had hier echter niet onder te lijden. Vooral jongens uit gegoede families die hun schoolopleiding thuis niet konden of wilden afmaken, bezochten het internaat. Lastpakken, druktemakers, kinderen die door familieomstandigheden geen dagschool konden bezoeken of wiens ouders naar Indië of het buitenland vertrokken, vonden tot 1938 een thuis in Instituut Hommes. Daarna nam de gemeente het instituut over.
De komst van deze nieuwe internaat leerlingen (‘tuten’) zorgde ook wel eens voor onrust. De tuten waren een stuk mondiger dan de ‘boeren’ (jeugdige Hoogezand-Sappemeersters) en deden het goed bij de dames. Kwam het echter op spierkracht aan dan hadden de boeren de overhand.


 2643697d 6cb2 56b4 2b68 6c3f492a6ce8  9274c5a7 3fd3 aa31 51ca 6ea64c1daacc Afbeelding 1: Tekenzaal van het instituut omstreeks 1911-1920
 Afbeelding 2: Groep leerlingen van het instituut, 1935.

Een eigen hockeyclub

De tuten van Hommes zijn niet altijd even welkom in Hoogezand. Begin jaren zestig werden bijvoorbeeld hockeyspelers van Instituut Hommes geweigerd voor het eerste herenteam van MHC Dash. Op dat moment staat dhr. Büller als directeur aan het hoofd van het instituut. Hij besluit naar aanleiding van het voorval om dan maar zelf een hockeyclub op te richten, zo ontstaat IHHC: Instituut Hommes Hockey Club. Maar deze naam wordt niet geaccepteerd door de Hockeybond en wordt daarom gewijzigd in Intercommunale Hoogezandse Hockey Club. Na het kampioenschap van de noordelijke tweede klasse in 1962 werd IHHC al sterker geacht dan MHC Dash en zodoende kwamen ze uit in de eerste klasse van het noordelijke district. Tijdens de eerste helft van het seizoen 1962/1963 deden ze het erg goed. Helaas zou er door de strenge winter geen tweede helft van het seizoen komen.


 b6bbd42c ba77 114b 1302 3d210bb6f27c  a7bd4e1b ccfe 46ad 63ac 4cf1b1aeee89 Afbeelding 1: Hockeyclub van instituut Hommes aan de Parallelweg te Hoogezand op een onbekende locatie.
 Afbeelding 2: Wandelgroep instituut Hommes uit Hoogerzand, wandelend op de Noorderstraat ter hoogte van het pand van Coops ( nr. 39) en het pand van dokter Beukema (nr. 37). Links het Winschoterdiep met op de achtergrond het Bontehuis. 1935.

Een einde aan een tijdperk

Ruim tien jaar later ontstaat het gemeentelijke Dr. Aletta Jacobslyceum (1949), een samenvoeging van de Rijks HBS en de gemeentelijke HBS (het vroegere Hommes). Aanvankelijk had deze verandering een positief effect op het internaat, het aantal tuten steeg zelfs. Maar dit was maar tijdelijk. Indië ging verloren en de mogelijkheden voor onderwijs in het buitenland stegen. Na de invoering van de Mammoetwet, het afnemen van het aantal leerlingen en de groei van het exploitatietekort was sluiting onontkoombaar en op 1 januari 1975 werd het instituut opgeheven. Met de sluiting van Instituut Hommes verdwijnt ook de hockeyclub.
Een kleine tien jaar later wordt het gebouw, waarin op dat moment een muziekschool en gemeentelijke diensten gevestigd waren, door brand verwoest. Op de plaats waar ooit de instituutsgebouwen stonden en de sportvelden zich uitstrekten, verrees een woonwijk, Hommeshof. Alleen een bank, waarin oude gevelstenen en het timpaan met de tekst ‘instituut' zijn verwerkt, herinnert nog naar de aanwezigheid van de beruchte kostschool van Hoogezand.


 f65ec65f c351 cfb9 d1fa d1c83007562f Hommesbank aan de Hommeshof, 1980.

 

Heeft u nog foto's of andere papieren (of digitale) herinneringen aan Instituut Hommes? Wij zouden deze graag aan onze collectie toevoegen. Dat kan door een schenking, langdurige inbewaringstelling of digitalisatie. Hiervoor kunt u altijd contact met ons opnemen.

 

Publicatiedatum: 25 maart 2020
Auteur: Rachel Hiemstra

Bronnen: 

  • Luchtig bladerwerk van 100 jaren middelbaar onderwijs in Hoogezand-Sappemeer, J.J. Smedes, 1968.
  • Nieuwsblad van het Noorden, 17 maart 1999, blz. 41.
  • 375 jaar Hoogezand en Sappemeer, Broek, Jan van den, Brood, Paul, Goslinga, Mark, Hillenga, Martin e.v.a, 2003.
  • Reporters Online
  • HS Krant
  • Wikipedia