Noordbroek

Noordbroek (Gronings: Noordbrouk) is een dorp ontstaan in de vroege Middeleeuwen. Het is een veenontginnigingsdorp, dat vermoedelijk vanaf de oevers van enkele stroompjes is ontgonnen. Aan het einde van de Middeleeuwen sprak met over het dorp Nortdabrock, wat moerassig land betekent. Het dorp lag tot ongeveer de 14e eeuw verder naar het oosten, maar vanwege wateroverlast en stormvloeden zocht men hogere grond op. Tot in de twintigste eeuw scheidde men de zandakkers van elkaar door begroeide houtwallen of ‘klingen’, toch schijnen ook de lagere delen van Noordbroek, waar een kleilaag ontstond door afzettingen van de Dollard, bewoond te zijn gebleven. De bewoners werden ook wel Woddels, Woddelkoppen of Woddelkappen genoemd.

Verder is er niet veel bekend over de Middeleeuwen. Er zijn geen eenduidige sporen van steenhuizen. Wel bevond zich vermoedelijk een steenhuis aan de Grachtlaan. Dit zal de woonplaats van ene Remben Gockinga zijn, die in 1441 genoemd wordt. In de 17e eeuw bevond zich hier een huis dat men Bouckenberg noemde.

In 1401 koos Noordbroek partij voor de Gockinga’s en werd hierom bestraft. Er volgende plunderingen van boerderijen en de kerk werd in brand gestoken. Er werden vijf gouden schrijnen gestolen en de miskelken en kazuifels vielen prooi aan de vlammen.

Al in de 17e eeuw had Noordbroek twee scholen, één aan de rand van het kerkhof en één midden in het dorp voorzien van een eigen klokkentoren. Later had het dorp ook een eigen rechthuis.

Noorbroek had meerdere buitenplaatsen. De oudste was Veenhuizen in Stootshorn. Deze werd genoemd rond 1650 en achtereenvolgens eigendom van de families Van Hoorn, Munninghe, Van Sijsen en Gockinga. Daarnaast bevond zich aan het begin van de Oosterstraat het ‘Noorderhof’ van de familie Wolters en bezat de familie Veenkamp omstreeks 1750 een buitenplaats met zware eikenbomen, iepen en essen.

Vanaf 1910 had Noordbroek een spoorwegstation aan de spoorlijn Zuidbroek-Delfzijl, dit was echter van korte duur, in 1934 werd het weer opgeheven.

Voor 1965 was Noordbroek een op zichzelf staande gemeente met als overige plaatsen en buurtschappen: Noordbroeksterhamrik, Korengarst, Stootshorn, Veenhuizen en Zuiderveen. Daarna werd het samengevoegd met Zuidbroek tot Oosterbroek. Met de gemeentelijke herindeling van 1990 werd Noordbroek onderdeel van de gemeente Menterwolde en sinds 2018 maakt de plaats deel uit van de gemeente Midden-Groningen.

In 2014 opende in Noordbroek de ‘Noordsuythoeve’, het ‘kloppend hart van Noord- en Zuidbroek’. Een centrum voor ontmoeting, cultuur, sport, spel et cetera. Het multifunctionele centrum behuist onder andere het dorpshuis, de bibliotheek, school, kindercentra en verschillende onderdelen op het gebied van zorg en welzijn.