Muntendam

Muntendam is een dorp gelegen in de voormalige gemeente Menterwolde. Al in 1391 komt Muntendam als Toponiem voor, met als betekenis ‘dam in de Munte’. De Munter Ee is hiervan het restant. Men had schimpnamen te over voor de Muntendammers, bekend zijn: Vlaaiseters, Kouvreters, Kouflorten, Haaidebounders, Bezzembinders, Haaideplokkers, Ruskensnieders en Aanbrande Hozen. Van oorsprong is Muntendam een buurschap van het kerspel Zuidbroek. Zelfstandigheid werd pas in 1820 bereikt.

Eeuwenlang lag Muntendam geïsoleerd tussen de Dollard en de veenmoerassen. Oorspronkelijk was het een veenontginningsdorp dat ontstond in de omgeving van een dam in het riviertje de Munter Ee. Na inbraak van de Dollard in de 15e eeuw raakte de bewoning geconcentreerd rond een natuurlijke zandhoogte. De aanleg van het Muntendammerdiep in 1637 verbrak het isolement van Muntendam.

De bevolking van Muntendam bestond vooral uit scheepsjagers en venters. Veel mensen verdienden de kost met ambulante handel, onder andere met sinaasappels en heidebezems. Daaruit kwamen na 1900 enkele handelsondernemingen voort.

In 1840 werd de eerste Groninger aardappelmeelfabriek in Muntendam gevestigd en werd de hervormde kerk gebouwd. Naast de twee steenfabrieken heeft Muntendam verder weinig industrie gekend.

Na de Tweede Wereldoorlog is het karakter van Muntendam sterk veranderd. Nieuwbouw verving de arbeiderswijken, met name aan de westzijde van het dorp.

Landelijke bekendheid kreeg het dorp door de caravanfabriek van de gebroeders Otten, deze heeft van 1956 tot 1994 bestaan.

Door de sociale misstanden en wijdverbreide armoede werden de inwoners van Muntendam in de omliggende dorpen niet altijd respectvol behandeld. Muntendam stond bekend als ‘het roodste dorp van Nederland’, vanwege het grote aantal stemmen voor de CPN (vroeger) en later PvdA en andere linkse partijen.

Aan de westkant van het dorp vindt men sinds 1982 de Heemtuin. Een kunstmatig landschap met wilde bloemen en planten dat is aangelegd door een oude schapenweide om te toveren in een gevarieerd natuurbos. Tien jaar later is een natuurontwikkelingsgebied ontstaan door vijvers te graven en reliëf aan te brengen in een voormalig landbouwgebied. In het midden van de jaren negentig werd het bezoekerscentrum gebouwd met daar omheen een cultuurtuin met kruidentuin, beestjestuin en een natuurspeelplaats voor kinderen. In 2005 werd Natuurpark ‘Tussen de Venen’ aangelegd. Hier staat een prehistorische nederzetting waar regelmatig experimenten worden uitgevoerd, zoals het bouwen van een jachthut en het maken van een visfuik.