Westerbroek

Westerbroek (Gronings: Westerbrouk) werd al in de 13e en 14e eeuw (in 1323 vermeld als ‘Broke’) bewoond en was erg bos- en parkrijk. Weideboeren uit Onnen en Noordlaren vestigden zich in het gebied, die het ter onderscheiding van de bestaande dorpen Noordbroek, Zuidbroek en Oostbroek, ‘Westerbroek’ noemden. ‘Broke’ verwijst naar de laaggelegen weiden die er lagen. Vanaf de 14e eeuw vormde Westerbroek één van de kerspelen van het Gorecht.

De Burgwal, een vroegere veendijk die werd aangelegd langs de Borgsloot, moest het gebied beschermen tegen de Hunze, maar de dijk is een aantal keren doorgebroken. Het dorp heeft verschillende malen onder water gestaan, soms zelf door de zee, getuige de zeeklei aan de noordkant van het dorp. Bij de Kerstvloed van 1717 werd zelfs de school weggespoeld. Na deze zware watersnood werden zwaardere zeedijken aangelegd, waaronder de Trekweg langs het Winschoterdiep. Alleen de Westerbroekstermade stond tot 1925 nog wel eens onder water.

Westerbroek had in de 18e en 19e eeuw tien buitenplaatsen met hoven, tuinen, vijvers en grachten. Daarnaast vond men er wei- en bouwlanden, baggerveen, boerenhutten en bossen, wijken en plassen. Vaartwijk is één van deze buitenplaatsen.

vaartwijk
Foto: 1900, de veenborg Vaartwijk, aan de Oudeweg nr. 41.

In 1889 werd de huidige hervormde kerk gebouwd, welke in 1982 grondig werd gerestaureerd. In het begin van de twintigste eeuw kreeg Westerbroek een stopplaats aan de spoorlijn, deze werd echter in 1932 weer opgeheven. Deze tijd werd tevens gekenmerkt door een levendige scheepsbouw langs het Winschoterdiep. Men vond er onder andere de scheepswerven van E.J. Smit & Zoon (nu de locatie van Pars Navis), Wortelboer & Co, J.G. Bröerken, G.J. van der Werff en Ferus Smit (nog altijd actief).

scheepswerfejsmit
Foto: 1970/1980, scheepswerf E.J. Smit aan de Rijksweg West. Personeel aan het werk. Van links naar rechts: Trienko Klunder, Pieter Hekman, Hans Nienhuis en Bennie Datema.

Tot halverwege de 20e eeuw had Westerbroek een levendige middenstand. Er waren kruidenierszaken, schilders, bakkers, cafés en vele andere zaken. Momenteel zijn er geen winkels meer en is Westerbroek een ‘woondorp’.

In 1963 vestigde het glasvezelbedrijf Silenka zich aan het Winschoterdiep. Aanvankelijk was men hier blij om vanwege de werkgelegenheid, maar een tiental jaar later kwam de bevolking van Westerbroek samen met de milieubeweging in het geweer tegen de fabriek omdat deze zwaar milieuvervuilend zou zijn. Er ontstond een slapende juridische strijd tegen het bedrijf. In 2001 wees een onderzoek van de GGD Groningen echter uit dat de emissies van PPG geen gezondheidsrisico’s meebrachten. Sinds 2000 zijn de emissies gedaald.

winkel
Foto: Dubbele woning annex kruidenierswinkel "Centra" van de familie Mulder, Meestersslaan 12-14.

Het dorpshuis, het ‘Aalmanshuus’ (voor alleman) werd in 1972 door de bevolking zelf gebouwd en zorgde voor een hecht sociaal-cultureel verenigingsleven. 
In de jaren negentig van de 20e eeuw werd het dorp uitgebreid met ongeveer 25 woningen, gebouwd op het terrein achter de pastorie. Vanaf de 19e eeuw was er sprake van een openbare basisschool, tegenwoordig bekend als de Jan Ligthartschool.